|
|
 |
Bağlama ve Ailesi sazlarını tanıyabilmek için önce bu sazların
atası olarak bilinen KOPUZ`un tanınması gerekiyor. İnsanlar, su
kabağının üst kısmına ince deriler gerdirip sap ilave etmişler
ve kiriş tellerini deri üzerinden geçirmek sureti ile sesin daha
net çıkmasını sağlamıslar. Yay ile çalınanlara "IKLIĞ" parmak
veya mızrap türünden maddelerle çalınan türlerinede "KOPUZ"
adnını vermisler. IKLIĞ yaylı sazların, KOPUZ ise mızraplı
sazların atası olarak bilinmektedir. Kopuz, sonraları su kabağı
yerine armudumsu şekilde ağaclardan oyularak yapılmış, üzerine
yine deri gerilmiş, kiriş teller takılarak uzun yıllar çalınmış,
daha sonraları da derinin yerini ağaç (göğüs-ses tablosu), kiriş
tellerinin yerini ise metal teller almıstır.
Mızraplı sazların atası alarak bilinen Kopuz, Türklerin en eski
sazlarından biridir. En az 15 asırdan beri kullanılmış olan bu
ünlü mızraplı saz, bugün yerini Anadolu`da bağlama ve ailesi
sazlarına bırakmış olmakla beraber, Orta Asya ve Sibirya
Türkleri tarafından halen kullanılmaktadır.
Bağlamanın ses sahası 2,5 oktav olup, ses taplosu üzerine
yapıştırılan ilave perdeler ile ses sahası 3 oktava
çıkarılabilir.
Bağlama ailesi sazlarını büyükten küçüğe aşağıdaki gibi
sıralıyabiliriz.
MEYDAN SAZIMeydanlarda çalınmasından dolayı Meydan Sazı
denilmistir. 12 teli bulunması nedeniyle bazı yörelerde 12 telli
sazda denilmektedir. Meydan sazı bağlama ailesinin en büyük
sazıdır. La sesine akort edilir. Form boyu 52,5cm, sap boyu
70cm, tel boyu 112cm, form eni ve derinliği 31,5cm dir. En ince
teli 0,35 - 0,40 numaradır. Çoğunlukla kalın bam telleri
kullanılır.
DİVAN SAZIMeydan sazından biraz daha küçüktür. Dokuz telli yada
yedi telli olarak kullanılabilir. Meydan sazından dört ses daha
tiz akort edilir. Form boyu 49cm, sap boyu 65cm, tel boyu 104cm,
form eni ve derinliği 29,5cm dir.
ÇÖĞÜRDivan sazına yakın büyüklükte 9 ile 6 tel takılmakta ve 15
kadar perdesi bulunmaktadır. Akordu alt iki tel(La), orta iki
tellerin birisi(La) diğeri ise(Re), üst teller ise(Sol) sesine
akort edilir. Çöğür ile; Nefes, Ayin ve Semai gibi havalar
çalınır. Bugün daha çok curası kullanılmaktadır. Çöğür Curası,
çöğürün bir oktav daha tizi ve küçüğüne denir.
BAĞLAMAAdını alan ailenin temel sazıdır. 17-24 perdesi vardır.
Meydan sazından bir oktav, Divan Sazından ise beş ses daha
tizdir. 6-9 tel takılır. Alt telleri(La) sesine akort edilir.
Düzen değişikliklerinde orta ve üst tellerin akortları
değiştirilir. Form boyu 42cm, sap boyu 55cm, tel boyu 88cm, form
eni ve derinliği 25cm dir.
BOZUK15-18 perdesi vardır. Üçerli gruplar halinde 9 tel takılır.
Bağlama ebatlarındadır. Ortaya iki sarı ve bir ince çelik tel,
üste ve alta ise birer kalın sarı ve ikişer çelik tel takılır.
Sarı teller çelik tellere göre bir oktav daha pest akort edilir.
Genellikle Güney ve Ege yörelerimizde bozuk olarak bilinir ve
çalınır. Bozuk düzeni oldukça yaygındır. Akortları ise alt(La),
Orta(Re) ve üst (Sol) seslerine düzenlenir.
ASIK SAZIAşıkların ( Halk Ozanlarının ) çalmış oldukları
bağlamaya aşık sazı denilmekdetir. Normal bağlamaya göre sapı
daha kısadır. 13-15 perdesi vardır. Dip perdesi (Re) değil
Do`dur. 6-9 telli olarak kullanılır.
TANBURABağlamadan daha küçüktür. Divan sazından bir oktav tizdir
ve divan sazının curası olarak bilinir. Bağlamadan da dört ses
daha tizdir. Alt(Re) orta(Do) seslerine akort edilir. Form Boyu
38cm, sap boyu 50cm, tel boyu 80cm, form eni ve derinliği 22.8cm
dir.
CURABağlama ailesinin en küçük sazıdır. 7-16 perdesi 3-6 teli
bulunmaktadır. Genellikle altı tellidir.Üç tek telli veya allta
iki, ortada iki, üstte ise tek telli olanlarının yanı sıra iki
telli olanlarıda vardır. Bağlama ve Bozuk düzenlerine akort
edilir. İki telinin akort düzeni alt tel(La) üst tel(Re) dir.
BAĞLAMA CURASILa sesine akort edilir. Bağlamadan bir oktav
tanburadan ise beş ses tizdir. Form boyu 26,5cm, sap boyu 35cm,
tel boyu 56cm, form eni ve derinliği 15,5cm dir.
TANBURA CURASIRe sesine akort edilir. Tanbura`dan bir oktav,
bağlama curasından dört ses daha tizdir. Form boyu 22,5cm, sap
boyu 30cm, form eni ve derinliği 13,5cm dir. |
|
|
|
|
