Pratik Öneriler:

Baðlama düzeninde en alt boþ tel re telidir.Orta boþ tel sol teli,en üst tel ise la telidir.Temel olarak alt tel boþ olarak re sesinden baþlar ve mi sesine kadar iner.Pratik olarak ifade etmek gerekirse bir notadan sonraki 3.perde onun bir alt sesidir.Örneðin alt boþ tel re sesidir 3 perde aþaðýya inersek mi sesini buluruz istisna olarak si ile do ve mi ile fa sesleri yan yanadýr.Si notasýnýn hemen altýnda do notasý vardýr.Yine ayný þekilde mi notasýnýn hemen altýnda fa notasý vardýr.

Ýyi bir baðlama icracýsý olabilmek için düzenli baðlama egzersizleri yapmak gereklidir.Ne kadar çok baðlama egzersizi yaparsak o kadar çok parmaklarýmýza hakim oluruz.Ve o kadar da notalara temiz basarýz.Þu anda usta sayýlabilecek tüm baðlamacýlar çok iyi baðlama çalmalarýna raðmen günde 2-3 saat egzersiz yapmaktadýrlar.Tabiki o parmaklara duygularý verebilmek içinde çok iyi bir dinleyici olmak gerekmektedir.
Baðlama nýn Bölümleri

Gövde: Tekne denilen bu kýsým armudi biçimindedir. Genelde tekne dut aðacýndan oyularak yapýlýr.Ayrýca kestane, meþe ve kayýn (gürgen) hatta kavak aðaçlarý da kullanýlýr. Fakat günümüzde dilimler halinde yapýþtýrýlarak yapýlan tekneler (yaprak saz) daha çok kullanýlmaktadýr.

Göðüs: Teknenin üzerine yapýþtýrýlan tabla, sýk elyaflý aðaçlardan yapýlýr. (Kýzýlçam, ladin, köknar gibi). Tek parça olabileceði gibi, kenarlara baþka renkli aðaçlar da konulabilir.

Sap: Sazýn perdelerinin bulunduðu kýsýmdýr. Sert aðaçlardan yapýlýr.

Perdeler: Sapa baðlanan, notalarýn yerlerini belirleyen misinalardýr. Sap üzerinde 7 ile 30 arasýnda bulunur.

Burgular: Bir ucu alt eþiðe baðlanan tellerin üst kýsýmda baðlandýðý sapýn uç kýsmýndaki deliklere yerleþtirilen bir nevi makara iþlevi gören özel þekil verilmiþ tahta parçacýklarýdýr. Tel uçlarýnýn sarýlý bulunduðu ?kulak? olarak da isimlendirilen burgular, çevrilmek sureti ile tellerin gerginliðini, gevþetmek ya da arttýrmak vazifesini görür. Akort iþlevini gerçekleþtirmeye yarar.

Üst Eþik: Burgulardan gelen tellerin, sap üzerinde eþit aralýklarla ve belli yükseklikte tutulmasýna yarar. Genellikle sert aðaçtan sap üzerine oyularak takýlýr.

Orta eþik: Sap üzerinden gelen tellerin tellerin, göðüs üzerinde eþit aralýklarda ve belli yükseklikte durmasýný saðladýðý gibi telin titreþimini de göðüs vasýtasýyla tekneye iletir. Göðüs üstüne yapýþtýrýlmaz. Gergin tellerle göðüs arasýna sýkýþtýrýlýr.

Alt eþik: adýna tarak da denen tellerin tekneyle baðlandýðý sert aðaçtan yapýlý kýsýmdýr.

Teller : Eskiden at kýlý ve baðýrsaktan yapýlan teller þimdi çeliktir.Orta ve büyük boy sazlarda düz tellerin yanýnda sýrma tellerde kullanýlmaktadýr. Kýsa sap (çöðür saz) ta tel sayýsý ve kalýnlýklarý þöyledir:

Alt teller; iki adet 0,18mm çelik tel ve bir adet ince sýrma tel olmak üzere 3 tanedir.
Orta teller; 2 adet 0,28 veya 0,30mm çelik tel
Üst teller;1 adet 0,18mm çelik tel ve bir adet kalýn sýrma tel.Toplam tel sayýsý 7 tanedir.Uzun sap baðlama da tel sayýsý ve kalýnlýklarý:
Alt teller; iki adet 0,20mm çelik tel ve bir ince sýrma
Orta teller; Kýsa sapla aynýdýr.
Üst teller;1 adet 0,20mm çelik tel ve bir adet kalýn sýrma. Toplam tel sayýsý 7 tanedir.


BAÐLAMA NEDÝR ?

Baðlama ve Ailesi sazlarýný tanýyabilmek için önce bu sazlarýn atasý olarak bilinen KOPUZ’un tanýnmasý gerekiyor.
Ýnsanlar, su kabaðýnýn üst kýsmýna ince deriler gerdirip sap ilave etmiþler ve kiriþ tellerini deri üzerinden geçirmek sureti ile sesin daha net çýkmasýný saðlamýþlar. Yay ile çalýnanlara "IKLIÐ" parmak veya mýzrap türünden maddelerle çalýnan türlerine de "KOPUZ" adýný vermiþler.
IKLIÐ yaylý sazlarýn, KOPUZ ise mýzraplý sazlarýn atasý olarak bilinmektedir. Kopuz, sonralarý su kabaðý yerine armudumsu þekilde aðaçlardan oyularak yapýlmýþ, üzerine yine deri gerilmiþ, kiriþ teller takýlarak uzun yýllar çalýnmýþ, daha sonralarý da derinin yerini aðaç (göðüs-ses tablosu), kiriþ tellerinin yerini ise metal teller almýþtýr.
Mýzraplý sazlarýn atasý alarak bilinen Kopuz, Türklerin en eski sazlarýndan biridir. En az 1500 yýl kullanýlmýþ olan bu ünlü mýzraplý saz, bugün yerini Anadolu’da baðlama ve ailesi sazlarýna býrakmýþ olmakla beraber, Orta Asya ve Sibirya Türkleri tarafýndan halen kullanýlmaktadýr.
Baðlamanýn ses sahasý 2,5 oktav olup, ses tablosu üzerine yapýþtýrýlan ilave perdeler ile ses sahasý 3 oktava kadar da çýkarýlabilir.
Baðlama ailesi sazlarýný büyükten küçüðe aþaðýdaki gibi sýralayabiliriz.

MEYDAN SAZI
Meydanlarda çalýnmasýndan dolayý Meydan Sazý denilmiþtir. 12 teli bulunmasý nedeniyle bazý yörelerde 12 telli sazda denilmektedir. Meydan sazý baðlama ailesinin en büyük sazýdýr. La sesine akort edilir. Form boyu 52,5cm, sap boyu 70cm, tel boyu 112cm, form eni ve derinliði 31,5cm dýr. En ince teli 0,35 - 0,40 numaradýr. Çoðunlukla kalýn bam telleri kullanýlýr.

DÝVAN SAZI
Meydan sazýndan biraz daha küçüktür. Dokuz telli yada yedi telli olarak kullanýlabilir. Meydan sazýndan dört ses daha tiz akort edilir. Form boyu 49cm, sap boyu 65cm, tel boyu 104cm, form eni ve derinliði 29,5cm dýr.

ÇÖÐÜR
Divan sazýna yakýn büyüklükte 9 ile 6 tel takýlmakta ve 15 kadar perdesi bulunmaktadýr. Akordu alt iki tel (La), orta iki tellerin birisi (La) diðeri ise (Re), üst teller ise (Sol) sesine akort edilir. Çöðür ile; Nefes, Ayin ve Semai gibi havalar çalýnýr. Bugün daha çok curasý kullanýlmaktadýr. Çöðür Curasý, çöðürün bir oktav daha tizi ve küçüðüne denir.

BAÐLAMA
Adýný alan ailenin temel sazýdýr. 17-24 perdesi vardýr. Meydan sazýndan bir oktav, Divan Sazýndan ise beþ ses daha tizdir. 6-9 tel takýlýr. Alt telleri(La) sesine akort edilir. Düzen deðiþikliklerinde orta ve üst tellerin akortlarý deðiþtirilir. Form boyu 42cm, sap boyu 55cm, tel boyu 88cm, form eni ve derinliði 25cm dýr.
Baðlama, yapým itibarý ile sert ve zamanla þekil deðiþtirmeyen aðaçlardan imal edilir. Bunlarýn yumuþak aðaç olmalýdýr. Genellikle Dut, Gürgen, Kestane, Ardýç, Karaaðaç, Ceviz gibi aðaçlardan yapýlýr.

Göðüs bölümünde kullanýlan aðaçlar ise akustiði daha güzel elde etmek için Köknar, Çam, Ladin gibi aðaçlarlardýr.

Baðlamanýn sap kýsmýnda ise Gürgen, Ak Gürgen, Ardýç veya Ceviz gibi sert aðaçlar kullanýlýr

Baðlamada ses çýkarabilmek için gövdesini sað dizimizin üzerine koyar ve mýzrapla (tezene) tellere dokunuruz. Perdelere basarak ta deðiþik nota seslerini elde ederiz.

Bunun yanýnda baðlamanýn tellerini çeþitli seslere göre ayarlamaya Düzen denir. Düzenler bir ezginin baðlamadaki gerek tavýr ve gerekse çalýnýþ özelliðini ifade eder. Ayný ezgiyi baþka bir düzenle icra edebildiðimiz halde esasen ahengi deðiþir. Bazý ozanlarýmýz kendilerine göre düzenler kullanmýþlardýr. Zaten düzen adlarýnýn bir kýsmýnýn ozanlarýmýzýn isimlerini aldýðýný görmekteyiz. Baðlama ‘ da düzenleri yedi ayrý þekle ayýrabiliriz :

Normal Düzen ( Bozuk Düzen veya Kara Düzen dendiði de görülmektedir )
Baðlama Düzeni ( Aþýk Veysel Düzeni veya Veysel Düzeni dendiði de görülmektedir )
Misket Düzeni
Fidayda Düzeni
Müstezad Düzen,
Abdal Düzeni ( Bazlak veya Avþar Düzeni dendiði de örülmektedir )
Cura Düzeni


BOZUK
15-18 perdesi vardýr. Üçerli gruplar halinde 9 tel takýlýr. Baðlama ebatlarýndadýr. Ortaya iki sarý ve bir ince çelik tel, üste ve alta ise birer kalýn sarý ve ikiþer çelik tel takýlýr. Sarý teller çelik tellere göre bir oktav daha pes akort edilir.
Genellikle Güney ve Ege yörelerimizde bozuk olarak bilinir ve çalýnýr. Bozuk düzeni oldukça yaygýndýr. Akortlarý ise alt(La), Orta(Re) ve üst (Sol) seslerine düzenlenir.

ASIK SAZI
Aþýklarýn ( Halk Ozanlarýnýn ) çalmýþ olduklarý baðlamaya aþýk sazý denilmektedir. Normal baðlamaya göre sapý daha kýsadýr. 13-15 perdesi vardýr. Dip perdesi (Re) deðil Do’dur. 6-9 telli olarak kullanýlýr.

TAMBURA
Baðlamadan daha küçüktür. Divan sazýndan bir oktav tizdir ve divan sazýnýn curasý olarak bilinir. Baðlamadan da dört ses daha tizdir. Alt(Re) orta(Do) seslerine akort edilir. Form Boyu 38cm, sap boyu 50cm, tel boyu 80cm, form eni ve derinliði 22.8cm dýr.

CURA
Baðlama ailesinin en küçük sazýdýr. 7-16 perdesi 3-6 teli bulunmaktadýr. Genellikle altý tellidir.Üç tek telli veya altta iki, ortada iki, üstte ise tek telli olanlarýnýn yaný sýra iki telli olanlarý da vardýr. Baðlama ve Bozuk düzenlerine akort edilir. Ýki telinin akort düzeni alt tel(La) üst tel(Re) dýr.

BAÐLAMA CURASI
La sesine akort edilir. Baðlamadan bir oktav tamburadan ise beþ ses tizdir. Form boyu 26,5cm, sap boyu 35cm, tel boyu 56cm, form eni ve derinliði 15,5cm dýr.

TAMBURA CURASI
Re sesine akort edilir. Tambura’dan bir oktav, baðlama curasýndan dört ses daha tizdir. Form boyu 22,5cm, sap boyu 30cm, form eni ve derinliði 13,5cm dýr.