|
|
 |
|
|
|
Pratik Öneriler:
Bağlama düzeninde en alt boş tel re
telidir.Orta boş tel sol teli,en üst tel
ise la telidir.Temel olarak alt tel boş
olarak re sesinden başlar ve mi sesine kadar
iner.Pratik olarak ifade etmek gerekirse bir
notadan sonraki 3.perde onun bir alt
sesidir.Örneğin alt boş tel re sesidir 3
perde aşağıya inersek mi sesini buluruz
istisna olarak si ile do ve
mi ile fa sesleri yan yanadır.Si notasının
hemen altında do notası vardır.Yine aynı
şekilde mi notasının hemen altında fa notası
vardır.
İyi bir bağlama icracısı olabilmek için düzenli bağlama
egzersizleri yapmak gereklidir.Ne kadar çok bağlama
egzersizi yaparsak o kadar çok parmaklarımıza hakim
oluruz.Ve o kadar da notalara temiz basarız.Şu anda usta
sayılabilecek tüm bağlamacılar çok iyi bağlama çalmalarına
rağmen günde 2-3 saat egzersiz yapmaktadırlar.Tabiki o
parmaklara duyguları verebilmek içinde çok iyi bir
dinleyici olmak gerekmektedir.
Bağlama nın Bölümleri
|
Gövde:
Tekne denilen bu kısım armudi biçimindedir.
Genelde tekne dut ağacından oyularak
yapılır.Ayrıca kestane, meşe ve kayın
(gürgen) hatta kavak ağaçları da kullanılır.
Fakat günümüzde dilimler halinde
yapıştırılarak yapılan tekneler (yaprak saz)
daha çok kullanılmaktadır. |
|
Göğüs:
Teknenin
üzerine yapıştırılan tabla, sık elyaflı
ağaçlardan yapılır. (Kızılçam, ladin, köknar
gibi). Tek parça olabileceği gibi, kenarlara
başka renkli ağaçlar da konulabilir.
|
|
Sap:
Sazın perdelerinin bulunduğu kısımdır. Sert
ağaçlardan yapılır.
|
|
Perdeler:
Sapa bağlanan, notaların yerlerini
belirleyen misinalardır. Sap üzerinde 7 ile
30 arasında bulunur.
|
|
Burgular:
Bir ucu alt eşiğe bağlanan tellerin üst
kısımda bağlandığı sapın uç kısmındaki
deliklere yerleştirilen bir nevi makara
işlevi gören özel şekil verilmiş tahta
parçacıklarıdır. Tel uçlarının sarılı
bulunduğu �kulak� olarak da isimlendirilen
burgular, çevrilmek sureti ile tellerin
gerginliğini, gevşetmek ya da arttırmak
vazifesini görür. Akort işlevini
gerçekleştirmeye yarar. |
|
Üst
Eşik:
Burgulardan gelen tellerin, sap üzerinde
eşit aralıklarla ve belli yükseklikte
tutulmasına yarar. Genellikle sert ağaçtan
sap üzerine
oyularak takılır.
|
|
Orta eşik:
Sap üzerinden gelen tellerin tellerin, göğüs
üzerinde eşit aralıklarda ve belli
yükseklikte durmasını sağladığı gibi telin
titreşimini de göğüs vasıtasıyla tekneye
iletir. Göğüs üstüne yapıştırılmaz. Gergin
tellerle göğüs arasına sıkıştırılır.
|
|
Alt eşik:
adına tarak da denen tellerin tekneyle
bağlandığı sert ağaçtan yapılı kısımdır.
|
|
Teller :
Eskiden at kılı ve bağırsaktan yapılan
teller şimdi çeliktir.Orta ve büyük boy
sazlarda düz tellerin yanında sırma tellerde
kullanılmaktadır. Kısa sap (çöğür saz) ta
tel sayısı ve kalınlıkları şöyledir: |
|
Alt
teller;
iki adet 0,18mm çelik tel ve bir adet ince
sırma tel olmak üzere 3 tanedir. |
|
Orta
teller;
2 adet 0,28 veya 0,30mm çelik tel
|
|
Üst
teller;1
adet 0,18mm çelik tel ve bir adet kalın
sırma tel.Toplam tel sayısı 7 tanedir.Uzun
sap bağlama da tel sayısı ve kalınlıkları: |
|
Alt
teller; iki adet 0,20mm çelik tel ve
bir ince sırma |
|
Orta teller;
Kısa sapla aynıdır.
|
|
Üst
teller;1
adet 0,20mm çelik tel ve bir adet kalın
sırma. Toplam
tel sayısı 7 tanedir.
|
|
|
|
BAĞLAMA NEDİR ?
Bağlama ve Ailesi sazlarını tanıyabilmek
için önce bu sazların atası olarak bilinen
KOPUZ`un tanınması gerekiyor.
İnsanlar, su kabağının üst kısmına ince
deriler gerdirip sap ilave etmişler ve kiriş
tellerini deri üzerinden geçirmek sureti ile
sesin daha net çıkmasını sağlamışlar. Yay
ile çalınanlara "IKLIĞ" parmak veya mızrap
türünden maddelerle çalınan türlerine de
"KOPUZ" adını vermişler.
IKLIĞ yaylı sazların, KOPUZ ise mızraplı
sazların atası olarak bilinmektedir. Kopuz,
sonraları su kabağı yerine armudumsu şekilde
ağaçlardan oyularak yapılmış, üzerine yine
deri gerilmiş, kiriş teller takılarak uzun
yıllar çalınmış, daha sonraları da derinin
yerini ağaç (göğüs-ses tablosu), kiriş
tellerinin yerini ise metal teller almıştır.
Mızraplı sazların atası alarak bilinen
Kopuz, Türklerin en eski sazlarından
biridir. En az 1500 yıl kullanılmış olan bu
ünlü mızraplı saz, bugün yerini Anadolu`da
bağlama ve ailesi sazlarına bırakmış olmakla
beraber, Orta Asya ve Sibirya Türkleri
tarafından halen kullanılmaktadır.
Bağlamanın ses sahası 2,5 oktav olup, ses
tablosu üzerine yapıştırılan ilave perdeler
ile ses sahası 3 oktava kadar da
çıkarılabilir.
Bağlama ailesi sazlarını büyükten küçüğe
aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
MEYDAN SAZI
Meydanlarda çalınmasından dolayı Meydan Sazı
denilmiştir. 12 teli bulunması nedeniyle
bazı yörelerde 12 telli sazda denilmektedir.
Meydan sazı bağlama ailesinin en büyük
sazıdır. La sesine akort edilir. Form boyu
52,5cm, sap boyu 70cm, tel boyu 112cm, form
eni ve derinliği 31,5cm dır. En ince teli
0,35 - 0,40 numaradır. Çoğunlukla kalın bam
telleri kullanılır.
DİVAN SAZI
Meydan sazından biraz daha küçüktür. Dokuz
telli yada yedi telli olarak kullanılabilir.
Meydan sazından dört ses daha tiz akort
edilir. Form boyu 49cm, sap boyu 65cm, tel
boyu 104cm, form eni ve derinliği 29,5cm
dır.
ÇÖĞÜR
Divan sazına yakın büyüklükte 9 ile 6 tel
takılmakta ve 15 kadar perdesi
bulunmaktadır. Akordu alt iki tel (La), orta
iki tellerin birisi (La) diğeri ise (Re),
üst teller ise (Sol) sesine akort edilir.
Çöğür ile; Nefes, Ayin ve Semai gibi havalar
çalınır. Bugün daha çok curası
kullanılmaktadır. Çöğür Curası, çöğürün bir
oktav daha tizi ve küçüğüne denir.
BAĞLAMA
Adını alan ailenin temel sazıdır. 17-24
perdesi vardır. Meydan sazından bir oktav,
Divan Sazından ise beş ses daha tizdir. 6-9
tel takılır. Alt telleri(La) sesine akort
edilir. Düzen değişikliklerinde orta ve üst
tellerin akortları değiştirilir. Form boyu
42cm, sap boyu 55cm, tel boyu 88cm, form eni
ve derinliği 25cm dır.
Bağlama, yapım itibarı ile sert ve zamanla
şekil değiştirmeyen ağaçlardan imal edilir.
Bunların yumuşak ağaç olmalıdır. Genellikle
Dut, Gürgen, Kestane, Ardıç, Karaağaç, Ceviz
gibi ağaçlardan yapılır.
Göğüs bölümünde kullanılan ağaçlar ise
akustiği daha güzel elde etmek için Köknar,
Çam, Ladin gibi ağaçlarlardır.
Bağlamanın sap kısmında ise Gürgen, Ak
Gürgen, Ardıç veya Ceviz gibi sert ağaçlar
kullanılır
Bağlamada ses çıkarabilmek için gövdesini
sağ dizimizin üzerine koyar ve mızrapla
(tezene) tellere dokunuruz. Perdelere
basarak ta değişik nota seslerini elde
ederiz.
Bunun yanında bağlamanın tellerini çeşitli
seslere göre ayarlamaya Düzen denir.
Düzenler bir ezginin bağlamadaki gerek tavır
ve gerekse çalınış özelliğini ifade eder.
Aynı ezgiyi başka bir düzenle icra
edebildiğimiz halde esasen ahengi değişir.
Bazı ozanlarımız kendilerine göre düzenler
kullanmışlardır. Zaten düzen adlarının bir
kısmının ozanlarımızın isimlerini aldığını
görmekteyiz. Bağlama ‘ da düzenleri yedi
ayrı şekle ayırabiliriz :
Normal Düzen ( Bozuk Düzen veya Kara Düzen
dendiği de görülmektedir )
Bağlama Düzeni ( Aşık Veysel Düzeni veya
Veysel Düzeni dendiği de görülmektedir )
Misket Düzeni
Fidayda Düzeni
Müstezad Düzen,
Abdal Düzeni ( Bazlak veya Avşar Düzeni
dendiği de örülmektedir )
Cura Düzeni
BOZUK
15-18 perdesi vardır. Üçerli gruplar halinde
9 tel takılır. Bağlama ebatlarındadır.
Ortaya iki sarı ve bir ince çelik tel, üste
ve alta ise birer kalın sarı ve ikişer çelik
tel takılır. Sarı teller çelik tellere göre
bir oktav daha pes akort edilir.
Genellikle Güney ve Ege yörelerimizde bozuk
olarak bilinir ve çalınır. Bozuk düzeni
oldukça yaygındır. Akortları ise alt(La),
Orta(Re) ve üst (Sol) seslerine düzenlenir.
ASIK SAZI
Aşıkların ( Halk Ozanlarının ) çalmış
oldukları bağlamaya aşık sazı denilmektedir.
Normal bağlamaya göre sapı daha kısadır.
13-15 perdesi vardır. Dip perdesi (Re) değil
Do`dur. 6-9 telli olarak kullanılır.
TAMBURA
Bağlamadan daha küçüktür. Divan sazından bir
oktav tizdir ve divan sazının curası olarak
bilinir. Bağlamadan da dört ses daha tizdir.
Alt(Re) orta(Do) seslerine akort edilir.
Form Boyu 38cm, sap boyu 50cm, tel boyu
80cm, form eni ve derinliği 22.8cm dır.
CURA
Bağlama ailesinin en küçük sazıdır. 7-16
perdesi 3-6 teli bulunmaktadır. Genellikle
altı tellidir.Üç tek telli veya altta iki,
ortada iki, üstte ise tek telli olanlarının
yanı sıra iki telli olanları da vardır.
Bağlama ve Bozuk düzenlerine akort edilir.
İki telinin akort düzeni alt tel(La) üst
tel(Re) dır.
BAĞLAMA CURASI
La sesine akort edilir. Bağlamadan bir oktav
tamburadan ise beş ses tizdir. Form boyu
26,5cm, sap boyu 35cm, tel boyu 56cm, form
eni ve derinliği 15,5cm dır.
TAMBURA CURASI
Re sesine akort edilir. Tambura`dan bir
oktav, bağlama curasından dört ses daha
tizdir. Form boyu 22,5cm, sap boyu 30cm,
form eni ve derinliği 13,5cm dır.
|
|
|
|
|
|
:: Türkü Arama |
 |
|
|
 |
|
|
|
|
