|
|
TÜRKÜLERÝMÝZ
Türkü SözleriHACI BAYRAM VELÝ
Hacý Bayram Velý, uzmanlarýn belirttiklerine göre, halkçý yönü agýr
basan, "Bayramiyye Tarikatý"nýn kurucusu, gizemci bir halk ozanýdýr.
1352'de Ankara'nýn Çubuk suyu kýyýsýnda Solfasol (söylentiye göre
Zü'lfazl'dan bozma) köyünde doðmuþ, 1429 yýlýnda Ankara'da ölmüþtür.
Adýný taþýyan camiin kýble yönüne gömülmüþtür.
Hacý Bayram Velý, Koyunluca Ahmet adýnda bir köylünün çocuðudur ama
"medrese" eðitimi görmüþtür. Ýyi, saðlam bir eðitim gördüðü konusunda
uzmanlar birleþiyorlar. Eðitimini bitirdikten sonra bir süre öðretim üyeliði
(müderrislik) yapmýþtýr. Sonrada ilgisini çeken gizemciliðe yönelmiþtir. Böylece
öðretim üyeliðini býrakmýþtýr.
Hacý Bayram Veli'nin öðretim üyeliðini býrakarak gizemciliðe yönelmesi
de þöyle anlatýlýyor:
Hacý Bayram Veli Ankara'da "Kara Medrese"de öðretim üyeligi
yaparken Ebu Hamid'in (Hamidi Veli, Somuncu Baba ya da Þeyh Hamideddin) ününü
duymuþ, gördüðü bir düþün de etkisinde kalarak, Konya'nýn Aksaray'ýna
yerleþmiþ olan Hamidi Veli'yle görüþmek üzere öðretim üyeliðini býrakmýþ,
þeyhin buyruðuna girmiþtir. Þeyhi ile birlikte Þam'ý Hicaz'ý dolaþtýðý,
ona çok baðlandýðý, sevdiði þeyhinin ölümü üzerine de Ankara'ya döndüðü anlaþýlýyor.
Ankara'ya dönüþünde, "tarikatçýlara göre", Halvetiye ile Nakþibendiyye'nin
birleþmesinden oluþan "Bayramiyye Tarikatý"ný kurmuþ.
Hacý Bayram Veli'nin kurduðu tarikatýn kýsa sürede yaygýnlaþtýðý anlaþýlýyor.
Bu konularýn en yetkili uzmanlarýndan sayýlan Abdülbaki Gölpýnarlý'nýn
yaptýðý þu açýklama, Hacý Bayram Velý'nin halkçý yönünü vurguladýðý gibi,
kurduðu tarikatýn kýsa sürede yaygýnlaþmasýnýn da bir bakýma gerekçesi
sayýlabilir:
"Hacý Bayram, çiftçilikle uðraþýr; ekini derviþleriyle eker, biçer,
devþirir; elde edileni ihvanýna daðýtýr, tekkesine de ihtiyaç miktarýnca
bir þey alýrdý. Tekkesinde çamaþýr bile imeceyle yýkanýrdý."
Bayramiyye Tarikatýnýn kýsa sürede yaygýnlaþmasý ve kimi deðiþik
etkenler yüzünden, o sýrada padiþah olan 2. Sultan Murat'ý iyice
kuþkulandýrmýþ, iktidara karþý bir ayaklanma düzenlenmesi olasýlýðý üzerinde durulduðu
için de "zincirlere vurularak" Edirne'ye götürülen Hacý Bayram Veli ile görüþen Padiþah,
içine düþtüðü kuþkudan kurtulmuþ, kendisini aðýrlamýþ, yeniden Ankara'ya
göndermiþ, "müritlerinden vergi alýnmamasýný da ferman" etmiþ.
Ýlginç bir yaþamý olduðu anlaþýlan Hacý Bayram Veli'nin bugüne kalabilen
aruzla yazýlmýþ iki, hece ölçülü üç þiiri var. Bir de onun olduðu
söylenilen Türkçe bir mektubu varmýþ. Bugüne gelebilen bu az sayýdaki ürünlerinin
çok üzerinde þiirleri olduðuna kesin gözüyle bakýlabilir. Bunlardan
yoksun kalýnmasýný, bir yitik olarak deðerlendirmek gerekir.
N'OLDU BU GÖNLÜM N'OLDU BU GÖNLÜM
N'oldu bu gönlüm n'oldu bu gönlüm
Derd-u gam ile doldu bu gönlüm
Yandý bu gönlüm yandý bu gönlüm
Yanmada derman buldu bu gönlüm
Yan ey gönül yan yan ey gönül yan
Yanmadan oldu derdine derman
Pervane gibi pervane gibi
Þem'ine aþkýn yandý bu gönlüm
Gerçi ki kandý gerçeðe yandý
Rengine aþkýn cümle boyandý
Kendide buldu kendide buldu
Matlabýný hoþ buldu gönlüm
Sevad-ý a'zam sevad-ý a'zam
Belki oluptur Arþ-ý muazzam
Matlab-ý canan matlab-ý canan
Olsa acep mi þimdi bu gönlüm
Seyr-i billahtýr seyr-i billahtýr
Lý maallahtýr fena fillahtýr
Ayinesinde ayinesinde
Gird-i sivayý buldu bu gönlüm
El fakru fahrý el fakru fahrý
Demedi mi ol alemler fahri
Fahrini fakrin fahrini fakrin
Mahv-u fenada buldu bu gönlüm
Bayramý imdi Bayramý imdi
Bayram edersin yar ile þimdi
Hamd-ü senalar hamd-ü senalar
Yar ile bayram kýldý bu gönlüm
:::::::::::::::::
Hacý Bayram Veli'nin bu þiirini Abdülbaki Gölpýnarlý derlemesinden
aldýk. Ayný þiir, Pertev Naili Boratav, Halil Vedat Fýratlý'nýn düzenlediði
"Ýzahlý Halk Þiiri Antolojisi, Maarif Vekaleti Türk Edebiyatý Antolojileri, 4,
1943" kitabýnda, 4., 5., 6., dörtlükler yoktur. Ayný olan dörtlüklerde de bazý
sözcüklerde okuma ayrýmlarý vardýr.
BÝLMEK ÝSTERSEN SENÝ
Bilmek istersen seni
Can içre ara caný
Geç canýndan bul aný
Sen seni bil sen seni
Kim bildi ef'alini
Ol bildi sýfatýný
Anda gördü zatýný
Sen seni bil sen seni
Görünen sýfatýndýr
Aný gören zatýndýr
Gayri ne hacetindir
Sen seni bil sen seni
Kim ki hayrete vardý
Nura müstaðrak oldu
Tevhid-i zatý buldu
Sen seni bil sen seni
Bayram sözünü bildi
Bileni anda buldu
Bulan ol kendi oldu
Sen seni bil sen seni
::::::::::::
HÝÇ KÝMSE ÇEKEBÝLMEZ
Hiç kimse çekebilmez
Güçtür feleðin yayý
Derdine gönül verme
Bir götürür vayi
Oynayu gelir aldar
Çünkü eli çabuktur
Bir bunculayýn fitne
Kande bulur arayý
Bir fani vefasýzdýr
Kavline inanma hiç
Gah bayý eder yoksul
Gah yoksul eder bayý
Hayran kamu alimler
Bu mani'nin alýnda
Kaf'tan kaf'a hükmeder
Bilmez bu muammayý
Vahittir o vahdette
Kesrette kani tefrik
Hýzr ermedi bu sýrra
Bildirmedi Musa'yý
Miskin Hacý Bayram sen
Dünyaya gönül verme
Bir ulu imarettir
Alma baþa sevdayý
Türkülerimiz | Baðlama | Þairler | Ustalar | Ozanlar | Derlemeler | Maniler | Destanlar | Makaleler | Röportajlar