|
|
TÜRKÜLERÝMÝZ
Türkü SözleriKAYGUSUZ ABDAL
Yaþamýyla ilgili çeþitli görüþler ileri sürülen ozanlardan biri de
Kaygusuz Abdal'dýr. Doðum tarihi de ölüm tarihi de, öldüðü yer de, bugün bile,
tartýþmalý görülüyor.
Kaygusuz Abdal'ýn doðum yýlý ile yaþadýðý dönem üzerinde dört ayrý görüþ
ileri sürülmektedir. Son yapýlan araþtýrmalardan çýkarýlan, ama kesin
olmayan sonuçlara göre, Kaygusuz Abdal'ýn yaþamýný þöylece özetleyebiliriz:
Kaygusuz Abdal'ýn doðum yýlý 1341-42 yýlýndan daha geriye götürülemez.
Asýl adý Alayý Gaybi (Alaeddin Gaybi)dir. Babasý Alaiye Beyi
Hüsarneddin Mahmud, dedesi Alaeddin bin Yusuf'tur. Bundan, Kaygusuz
Abdal'ýn bir "bey ailesi"nden geldiði, iyi bir öðrenim gördüðü, ayrýca
avcýlýk, okçuluk gibi becerileri elde ettiði, sarayda yetiþtiði
anlaþýlmaktadýr.
Genç yaþýnda, Elmalý'daki Abdal Musa'nýn buyruðuna girmiþ, þeyhi
kendisine "Kaygusuz" adýný vermiþtir. Bundan sonra da, bütün yaþamý boyunca
þeyhinin yürüttüðü Bektaþilik tarikatýnýn yayýlmasýnda çalýþmýþtýr. 1397-98
yýllarýnda Mýsýr'a gittiði, orada bir tekke açtýðý anlaþýlýyor. Daha sonra Hacca
gitmiþ, Suriye'yi, Irak'ý dolaþmýþ, Anadolu'ya dönmüþ, güney ve batý Anadolu'da bir
süre dolaþmýþ, 1424-1430 yýllarýnda Rumeli'ye geçmiþ, Edirne, Yanbolu, Filibe, Manastýr'da
bulunmuþtur.
Kaygusuz Abdal, bir görüþe göre Mýsýr'da ölmüþ, Mukattam Daðý'nda bir
maðaraya gömülmüþtür. Bir baþka görüþ, Kaygusuz Abdal'ýn mezarýnýn Elmalý'nýn
Tekke Köyü'ndeki Abdal Musa Türbesinde olduðudur. Bu türbede, þeyhi, þeyhinin
annesi, kýzkardeþi ve üç derviþle birlikte yatmaktadýr.
Kaygusuz Abdal'ýn da eðitim, öðrenim görmüþ öteki tekke ozanlarý gibi
aruzla yazýlmýþ þiirleri vardýr. Ama bunlar hece ölçüsü ile yazdýklarý
gibi baþarýlý deðildir.
Kaygusuz Abdal'ýn þiirlerinde beliren en büyük özellik, kaba sofuluðu, insanlarýn
eksiklerini, kusurlarýný, genel yaþamdaki terslikleri, bozukluklarý
gizli ya da açýk ama alaycý bir dille eleþtirmesidir. Yergi, taþlama gücü yüksek bir
ozandýr Kaygusuz Abdal.
Kendisinin de baðlandýðý Bektaþilik inancasýna, katý kurallara baðlý bir
öðretici kimliðiyle deðil, gülümseten bir biçimde, daha eðlendirici
iðneleyici, eleþtirici bir anlatýmý yeðleyerek yayma çabasýnda görülüyor.
Kaygusuz Abdal'ý, özellikle yergi taþlama, gülmece türünün çok baþarýlý
örneklerini veren, yazdýklarýyla bugün de yaþarlýlýðýný yitirmemiþ, ilgi çekici, etkin
bir ozan olarak saymamýz, yanlýþ bir yargý olmasa gerektir.
KOYUN BÝLE YETÝCEÐÝZ
Koyun bile yeticeðiz
Sürmeðe de yarað olur
Beþyüzünü satýcaðýz
Harçlanmaða gereð olur
Berktir erenler barusu
Bine sayýlýr birisi
Ell'iki teke derisi
Papucuma yorað olur
Bin batman olsa kazan
Ustager degil mi düzen
Hayranlýk esince cana
Bengilik de gereð olur
Doymaz isen yalvar Hakk'a
Nazar kýl bucaða yüke
Onsekiz kalýnca yuka
Tam gönlümce gevreð olur
Kaygusuz Abdal bulunca
Gel otur pilav gelince
On tekne hamur halince
Bir onarý çöreð olur
:::::::::::::
KAPLU KAPLU BAÐALAR
Kaplu kaplu baðalar
Kanatlanmýþ uçmaða
Kertenkele derilmiþ
Diler Kýrým geçmege
Kelebek ok yay almýþ
Ava þikara çýkmýþ
Tonuzlarý korkudur
Ayularý kaçmaða
Kazzaza balta koydum
Çerviþin deremezem
Çuval çayýrda gezer
Seðirdüben kaçmaða
Ergene'nin köprüsü
Susuzluktan bunalmýþ
Edirne minaresi
Eðilmiþ su içmeðe
Allahýmýn daðýnda
Üçbin balýk kýþlamýþ
Susuzluktan bunalmýþ
Kanlý ister göçmeðe
Leylek koduk doðurmuþ
Ovada zurna çalar
Balýk kavaða çýkmýþ
Söðüt dalýn biçmeðe
Kelebek bugday ekmiþ
Manisa ovasýna
Sivrisinek derilmiþ
Irgad olup biçmeðe
Bir sinek bir devenin
Çekmiþ budun koparmýþ
Salýnýban seðirdir
Bir yar ister koçmaða
Bir aksacýk karýnca
Kýrk batman tuz yüklemiþ
Gah yorgalar gah seker
Þehre gider satmaða
Tonuz düðün eðlemiþ
Ayuya kýzýn vermiþ
Maymun sýndý getirmiþ
Kaftan gönlek biçmeðe
Deve hamama girmiþ
Dana dellaklik eder
Susýðýrý natýr olmuþ
Nöbet ister çýkmaða
Kaygusuz'un sözleri
Hindistan'ýn kozlarý
Bunca yalan söyledin
Girer misin uçmaða
::::::::::::
YAMRU YUMRU SÖYLERÝM
Yamru yumru söylerim
Her sözüm kelek gibi
Ben avare gezerim
Sahrada leylek gibi
Ýþim kalp sözüm yalan
Ben deðil adým filan
Bu halk insana derim
Sözümü gerçek gibi
Aþk kuþlarý derilse
Aþktan dane verilse
Usulüm toya benzer
Avazým ördek gibi
Terketmedim benliði
Bilmedim insanlýðý
Suretim adem veli
Her huyum eþek gibi
Arifler sohbetinde
Marifet söyleseler
Ben de hemen düþünmem
Ürerim köpek gibi
Gerçi Hakk'ýn halkýyým
Marifetsiz aylakým
Arifler sohbetinden
Kaçarým ürkek gibi
Bu marifet ilminden
Haberim yok cahilim
Benden mana sorsalar
Sözlerim sürçek gibi
Aþýklar can içinde
Aþikar gördü Hakk'ý
Ýþitmenin manasý
Olmýya görmek gibi
Miskin Saryý kýydýn
Kul oldun sen nefsinde
Senin hýrs ü hevesin
Tuttu seni fak gibi
::::::::::::
BÝR KAZ ALDIM BEN KARIDAN
Bir kaz aldým ben karýdan
Boynu da uzun borudan
Kýrk abdal kanýn kurutan
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Sekizimiz odun çeker
Dokuzumuz ateþ yakar
Kaz kaldýrmýþ baþýn bakar
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Kaza verdik birkaç akça
Eti kemiðinden pekçe
Ne kazan kaldý ne kepçe
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Kaz deðilmiþ bu be azmýþ
Kýrk yýl Kafdaðýný gezmiþ
Kanadýn kuyruðun düzmüþ
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Kazý koyduk bir ocaða
Uçtu gitti bir bucaða
Bu ne haldir hacý aða
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Kazýmýn kanadý selki
Diþi koyun emmiþ tilki
Nuh Nebi'den kalmýþ belki
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Kazýmýn kanadý sarý
Kemiði etinden iri
Saðlýk ile satma karý
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Kazýmýn kanadý ala
Var yürü git güle güle
Baþýmýza kalma bela
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Suyuna biz salduk bulgur
Bulgur Allah deyü kalgýr
Be yarenler bu ne haldir
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
Kaygusuz Abdal n'idelim
Ahd ile vefa güdelim
Kaldýrýp postu gidelim
Kýrk gün oldu kaynadýrým kaynamaz
:::::::::::::::::
"Sarayi", Kaygusuz'un kimi þiirlerinde kullandýgý ikinci "takma ad"ýdýr.
YUCALARDAN YUCA GÖRDÜM
Yucalardan yuca gördüm
Erbabsýn sen koca Tanrý
Alem okur kelam ile
Sen okursun hece Tanrý
Asi kullar yaratmýþsýn
Varsýn þöyle dursun deyu
Anlarý koymuþ orada
Sen çýkmýþsýn uca Tanrý
Kýldan köprü yaratmýþsýn
Gelsün kullar geçsin deyu
Hele biz þöyle duralým
Yiðit isen geç a Tanrý
::::::::::::::
ADEMÝ BALÇIKTAN YUÐURDUN YAPTIN
Ademi balçýktan yuðurdun yaptýn
Yapýp da n'eylersin bundan sana ne
Halk ettin insaný cihana saldýn
Salýp da neylersin bundan sana ne
Bakkal mýsýn terazuyu n'eylersin
Ýþin gücün yoktur gönül eðlersin
Kulun günahýný tartýp n'eylersin
Geçiver suçundan bundan sana ne
Katran kazanýný döküver gitsin
Mü'min olan kullar didara yetsin
Emreyle yýlana tamuyu yutsun
Söndürsün tamuyu bundan sana ne
Kaygusuz Abdal'ým sözümüz budur
Her nerde çaðýrsam Hak onda hazýr
Hep duzaha bastýrýrsýn kim ne der
Yakma kullarýný bundan sana ne
::::::::::::::::::
BEN BU DERDE DÜÞELÝ BU SAKALI KIRKARIM
Ben bu derde düþeli bu sakalý kýrkarým
Dost ila biliþeli bu sakalý kýrkarým
Ben kýrkarým o biter çimende bülbül öter
Usta berber der yeter bu sakalý kýrkarým
Aþka olup mülazým bilindi cümle razým
Gayrý sakal ne lazým bu sakalý kýrkarým
Ben çalarým tanbura giyinirim tennure
Hak çeraðýn uyara bu sakalý kýrkarým
Var mý bunda bir hatam gayrý gönülden atam
Çok mu gelir bir tutam bu sakalý kýrkarým
Ben gezerim yazýda kuvvetim var bazuda
Ne iþim var kazýda bu sakalý kýrkarým
Kaba sakal istemem hep kesilse gam yemem
Hiç kýsa uzun demem bu sakalý kýrkarým
Sakalýmla kaþýmý býyýðýmla baþýmý
Hak onara iþimi bu sakalý kýrkarým
Kaygusuz Abdal menem fartu fartu bilenem
Bir tüyünü koymanam bu sakalý kýrkarým
::::::::::::::::::::::
EKSÝK AVRADIN KÖTÜSÜ DÝZÝNÝ DÝKÝP OTURUR
Eksik avradýn kötüsü dizini dikip oturur
Ýþinin kolayýn bulmaz yüzünü yýkýp oturur
Boðaza takmýþ akýkin aþýna bulmaz kekiðin
Yeni donunun söküðün dizine takýp oturur
Ayaðýnda meþin mesi kolunda gümüþün baþý
Soyunmaya elbisesi taþraya bakýp oturur
Yata yata karný þiþer eþinin baþýnda iþer
Bitler kanatkanýp uçar sirkeye bakýp oturur
Çocuklar oynar aþýðý köpekler yutar bulaþýðý
Karga da kapmýþ kaþýð havaya bakýp oturur
Baþa baðlamýþ emiri rençberler sever demiri
Danalar yemiþ hamýrý tekneye bakýp oturur
Kaygusuz aydýr atýlmaz pazara çeksen satýlmaz
Soyunup koyna yatýlmaz bir manda çöküp oturur
:::::::::::::::::::::::
BEYLERÝMÝZ ELVAN ELVAN ÜSTÜNE
Beylerimiz elvan elvan üstüne
Aðlar gelir þahým Abdal Musa'ya
Urum abdallarý postun eðnine
Baðlar gelir þahým Abdal Musa'ya
Urum abdallarý gelir dost deyi
Eðnimizde aba hýrka post deyi
Hasteleri gelir derman isteyi
Saðlar gelir þahým Abdal Musa'ya
Hind'den bazerganlar gelir yayýnýr
Piþer lokmalarý açlar doyunur
Bunda aþýklarý gelir soyunur
Etler gelir þahým Abdal Musa'ya
Meydanýn dara durmuþ gerçekler
Çalýnýr koç kurbanlara býçaklar
Döðünür kudüm açýlýr sancaklar
Tuðlar gelir þahým Abdal Musa'ya
Her Matem ayýnda kanlar saçarlar
Uyandýrýp Hak çeraðýn yakarlar
Demine Hü deyip gülbang çekerler
Nurlar gelir þahým Abdal Musa'ya
Ýkrarýdýr koç yiðidin yularý
Muannidi çeksen gelmez ileri
Akpýnar'ýn Yeþilgöl'ün sularý
Çaðlar gelir þahým Abdal Musa'ya
Ali'm almýþ Zü'l-fekar'ý destine
Sallar durmaz Yezidlerin kasdýna
Tümen-tümen genç Ali'nin üstüne
Sýrlar gelir þahým Abdal Musa'ya
Benim bir isteðim vardýr Kerim'den
Münkir bilmez evliyanýn sýrrýndan
Kaygusuz'am ayrý düþtüm pirimden
Aðlar gelir þahým Abdal Musa'ya
::::::::::::::::
ALLAH TANRI YARADAN
Allah Tanrý Yaradan
Gel içegör cur'adan
Yar ile yar olagör
Çýksýn aðyar aradan
Bekle gönül bostanýn
Susýðýrý girmesin
Key sakýn uçurursun
Kandili minareden
Fil yükün karýncaya
Yükletme çekebilmez
La'l ü gevher kýymetin
Umma seng-i hareden
Hacca vardým der isen
Kanda vardýn hacca sen
Kýlavuzsuz kuþ uçmaz
Bunca dað ü dereden
Hacca varan kiþinin
Gönül yapmak iþidir
Gönül Hakk'ýn beytidir
Sakýn sen emmareden
Sen özünü bil nesin
Hak sende sen kandesin
Hakk'ý bilmek dilersen
Geç að ile hareden
Dünya ahret demegil
Biliþ ü yad demegil
Uzak savaþa düþme
Geç kuru sehhareden
Týfýllayýn dembedem
Dambu dumbu söyleme
Mansur'layýn olursun
Bilmezsen müdareden
Ýnsan nur-ý kadimdir
Hasta deðil hekimdir
Sen dahi insan isen
Anla bu esrareden
Aþýk olan bu yolda
Can ile baþ oynadýr
Sen dahi aþýk isen
Bakma gel kenareden
Sen insaný sorarsan
Hak'tan ayrý deðildir
Sýfatý zat-ý mutlak
Hýrkasý çar pareden
Aklýna akýl deme
Sözüne delil deme
Çünkü kurtaramazsýn
Nefsini emmareden
Kaygusuz'un hüneri
Helva vü biryan yemek
Andan özge hüneri
Umma bu biçareden
Türkülerimiz | Baðlama | Þairler | Ustalar | Ozanlar | Derlemeler | Maniler | Destanlar | Makaleler | Röportajlar