makaleler, tÃƒÂ¼rk halk Ã…ÂŸiiri antolojisi yunus emre, türküler, türkü sözleri, türkü hikayeleri, türkü videoları, nota, bağlama, müzik

Anasayfa | İletişim | Sık Kullanılanlara Ekle | Tavsiye Et

MAKALELER / Türk Halk Şiiri Antolojisi Yunus Emre

YUNUS EMRE

13. yüzyıldan bu yana geçen yedi yüzyıl içinde, her zaman güncel
kalabilmiş; yaşarlığını hiç yitirmemiş, hem halk katında, hem aydınlar
arasında, hem edebiyat alanında etkinliğini sürdüregelmiş bir gizemci, büyük bir
ozandır Yunus Emre.

Uzun süre yaşamıyla ilgili yeterli bilgiler edinilemediği için,
söylencelere dayalı yaşamöyküsü sürüp gitmiştir. Bugün de, bu söylencelerin
geçerliliğini yitirmediği söylenebilir. "Ermiş"lik katına ulaşmış bir kişi sayıldığı için
Yunus Emre'nin yaşamının söylencelerle donatılmasını, bezenmesini de bir
bakıma, doğal karşılamak gerekir.

Yakın yıllara dek Yunus Emre'nin okuma yazma bilmez bir halk ozanı
olduğu sanılıyordu. O'na "ümmi" denişinin nedeni buydu. Sonraları Yunus
Emre'nin kimliği, kişiliği, şiirleri, yaşamı üzerinde derinlikli
incelemeler yapan uzmanlar, daha gerçekçi sonuçlara varabildiler. Bütün yaşamının gene de
gereği gibi aydınlığa kavuştuğu ileri sürülemezse de ilk yıllarda olduğu
gibi, tümüyle bilgiden yoksun da değiliz.

Yunus Emre'nin kimi şiirierindeki dizelerden de yola çıkılarak,
O'nun bir "ümmi" (okuma yazma bilmez) ozan olduğu yolundaki yargılar, artık
geçerliğini tümüyle yitirmiştir. Anlaşılmıştır ki, Yunus Emre, bu "ümmi"lik yargısının
bütünüyle dışında medrese öğrenimi görmüştür. Üstelik iyi bir öğrenim
görmüştür. Felsefe Kuran'ı yorumlama bilimi olan Tefsir, İslam hukuku
anlamına gelen Fıkıh, vb. bilimleri, Yunan Mitolojisini, İran
Mitolojisini izlemiş, astronomi, yöntembilimi (ilm-i usuli ni, Arapçayı, Farsçayı bilen,
çağının aydın, ileri bir kişisidir. Aruzla yazdığı şiirlerinden O'nun bu ölçüyü,
dolayısıyla bu şiiri de bildiği anlaşılıyor.

Bu nedenledir ki, özellikle Yunus Emre ile gizemcilik üzerinde
uzmanlaşmış kimi araştırmacı ve incelemeciler, Yunus Emre'nin "bir halk ozanı"
olmadığını, "kesinlikle" vurgulama yoluna gitmişlerdir. Bu yargıya, bir bakıma
"yanlış" denilemez. Elbette böyle bir eğitim, öğretimden geçmiş kişiyi halk
ozanı" tanımlamasının dar kalıpları içinde değerlendirmek, doğru bir yargıya
varmaktan alıkoyabilir bizi. O zaman, Yunus Emre'yi nereye koyacağız,
sorusuna sağlıkla bir yanıt vermek gerekiyor.

Yunus Emre, her şeyden önce bir "tekke ozanı"dır da. Bektaşi'dir. Bu
gerçeği de gözden ırak etmemek gerekir. Gizemciliği, derinine bilen
bir kişidir.

Şiirlerinin büyük çoğunluğunu hece ölçüsüyle yazmıştır. Yedi yüzyıldan
bu yana, halkın içinde, yüreğinde, dilinde, beğenisinde yaşamıştır,
yaşamaktadır. İlahileriyle, nefesleriyle..

Yunus Emre ile Türk halkı öylesine bütünleşmiştir ki, onun için
söylenceler çıkartılmış, dokuz yerde mezarı olduğu ileri sürülmüştür. Yunus
Emre'nin dokuz ayrı yerde mezarı oluşu, O'nun Türk halkıyla nasıl bir sevgi bağıyla
kenetlendiğinin de bir başka, somut örneği olsa gerektir.

Böyle olunca, Yunus Emre'yi salt "Gizemci ozan"lar kümesinde değerlendirmek,
doğru, yerinde, sağlıklı bir değerlendirme olmaz kanısını taşıyoruz. Gizemciliği
ne ölçüde doğru, yerinde ise, halkla bütünleşmesi, halkın yüreğinde, düşünde,
özünde yaşamakta oluşu da öylesine vurgulanması gereken bir gerçektir.

Bu gerçektir ki, Yunus Emre'yi, "Türk Halk Şiiri"nin başustası
saymamızı onu öyle de değerlendirmemizi, sunmamızı gerekli, zorunlu kılıyor.
Halkla böylesine içiçe girmiş bir ozanı "halk bütünü"nden ayırmak, hem Yunus
Emre'ye, hem halka haksızlık olurdu kanısındayız.

Yunus Emre çağının halk konuşma dilini kullanmış, Oğuz lehçesiyle
yazmıştır. Yer yer, biraz da gizemciliğinin zorunlu sonucu sayılabilecek
Türkçe olmayan sözcükler, deyimler, terimler de kullanmak zorunda kaldığı
görülüyor. Ne var ki, Yunus Emre'nin asıl önemli yanı, yalın bir halk diliyle,
Türkçeyle en karmaşık gizemcilik bilgilerini halka ulaştırılabilmesidir.
Üstelik, bunları şiirsel deyişten uzaklaşmadan yapabilmesidir. Çünkü, Yunus
Emre'nin şiirleri salt gizemciliği öğretmek amacını güden "manzume"ler
değildir.

Şiirleri üzerinde özenle durulduğunda görülüyor ki, Yunus Emre,
şiirlerinde gerçekten bir sözcük ustasıdır. Sözcüklerin istiflenmesinde,
yerlerinin -ölçü değişmese de -değiştirilmesi, yerinden oynatılması
olasılığı yoktur. Büyük ölçüde heceyi kullanan Yunus Emre, "hece"nin 7 ile
8'li kalıplarına eğilim göstermektedir.

Yunus Emre için çıkarılan söylencelerin ayrıntılarına girmeden, bugün
elimizdeki bilgilere göre yaşamı da şöylece özetlenebilir:

Yunus Emre'nin doğduğu yıl kesinlikle bilinmiyor. Doğduğu yer de
tartışmalı. Ancak, son yıllarda Yunus Emre'nin Porsuk Çayı'nın Sakarya'ya döküldüğü
yerde, Eskişehir'in Mihalıççık ilçesine bağlı Sarıköy'de doğduğu, uzun
yıllar da orada yaşadığı 1320/21 yıllarında gene Sarıköy'de öldüğü kabul
ediliyor. Bu nedenle, adına bir de anıtmezar yapılmıştır.

Araştırmacılardan bir kesimi de Yunus Emre'nin, Konya'nın Karaman
ilçesinde doğduğunu, orada öldüğünü, Karaman'da bir "Yunus Emre Türbesi"
olduğunu da ileri sürerek, bu görüşlerinde direniyorlar. Ancak, Yunus Emre'nin
Sarayköy'de doğduğu ve öldüğü daha da ağırlık kazanmış görünüyor.

Yunus Emre, gençliğinde bir süre çiftçilikle uğraştıktan sonra Taptuk
Emre'nin buyruğuna girerek onun dervişi olur. Kırk yıl Taptuk'un kapısına
odun taşır. Şiirlerinde de şeyhi Taptuk Emre'den sürekli saygıyla söz eder.
Yıllarca Taptuk Emre'nin kapısında "piştikten" sonra da şeyh olur.

Yunus Emre, Taptuk Emre'nin düşüncelerini, inancalarını yaymak amacıyla
Anadolu'yu, Kafkasya'yı dolaşmış, Şam'a gitmiştir. Sonra gene Sarıköy'e
dönmüştür. Bu arada Yunus Emre'nin Mevlana ile de görüşmüş olduğunu
biliyoruz.

Az sözle, ayrıntılı düşünceleri, duyguları söyleyebilmenin büyük ustasıdır
Yunus Emre. Varlık, yokluk, insan-Tanrı-ölüm kavramlarını, aralarındaki
bağlantıları insancıllığı sevecenliği, barışı, verimliliği, hoşgörüyü
dizelerinde yoğurarak, 13. yüzyıldan bu yana bizlere dek ulaştırabilen güçlü,
etkin, saygın bir ozan olan Yunus Emre'nin geleceğe de aynı güçlülükle, dirilikle,
yenilikle varacağından kuşku duyulmamalıdır.

EY YARENLER EY KARDEŞLER KORKARIM BEN ÖLEM DEYİ

Ey yarenler ey kardeşler korkarım ben ölem deyi

Öldüğüme kayırmazam ettiğimi bulam deyi

Bir gün görünür gözüme ayıbım vuralar yüzüme

Endışeden del'olmuşum nidem ben ne kılam deyi

Eğer gerçek kul imişsem ona kulluk kıla idim

Ağlayaydım bu dünyada yarın onda gülem deyi

Hemin geldim bu dünyaya nefsime kulluk eyleyi

İyi amel işlemedim azaptan kurtulam deyi

Ey bıçare miskin Yunus günahım çok neyleyeyim

Sığındım ol Allah'ıma dedi hem afvedem deyi

          :::::::::::::::::::::::::

EY YARENLER EY KARDEŞLER ECEL ERE ÖLEM BİR GÜN

Ey yarenler ey kardeşler ecel ere ölem bir gün

İşlerime pişman olup kendözüme gelem bir gün

Yanlarıma kona elim söz söylemez ola dilim

Karşıma gele amelim nittim ise görem bir gün

Oğlan gider danışmana saladır dosta düşmana

Şol dört takdir namaz ile (ömrüm) tamam kılam bir gün

Beş karış bezdürür donum yılan çiyan yiye tenim

Alemler ümidi hoca sana ferman olam bir gün

Yunus Emre sen bu sözü dahı tamam etmemişsin

Tek yürüyeyim neyleyim üstadıma gelem bir gün

          :::::::::::::::::::::::::::

İŞİTİN EY YARENLER AŞK BİR GÜNEŞE BENZER

İşitin ey yarenler aşk bir güneşe benzer

Aşkı olmayan kişi misali taşa benzer

Taş gönülde ne biter dilinde ağu tüter

Nice yumuşak söylese sözü savaşa benzer

Aşkı var gönlü yanar yumuşanır muma döner

Taş gönüller kararmış sarp kah kışa benzer

Ol sultan kapısında hazreti tapısında

Aşıkların yıldızı her dem çavuşa benzer

Geç Yunus endişeden gerekse bu pişeden

Ere aşk gerek evvel ondan dervişe benzer

        :::::::::::::::::::::::::

AŞKIN ALDI BENDEN BENİ BANA SENİ GEREK SENİ

Aşkın aldı benden beni bana seni gerek seni

Ben yanarım dünü günü bana seni gerek seni

Ne varlığa sevinirim ne yokluğa yerinirim

Aşkın ile avunurum bana seni gerek seni

Aşkın aşıklar öldürür aşk denize daldırır

Tecelli ile doldurur bana seni gerek seni

Aşkın şarabın içem Mecnun olup dağa düşem

Sensin dünü gün endişem bana seni gerek seni

Sufılere sohbet gerek ahılere ahret gerek

Mecnun'lara leylı gerek bana seni gerek seni

Eğer beni öldüreler külüm göğe savuralar

Toprağım anda çagıra bana seni gerek seni

Yunus'durur benim adım gün geldikçe artar odum

İki cihanda maksudum bana seni gerek seni

          ::::::::::::::::::::::::

YiNE GELDİ AŞK ELÇİSİ YİNE DOLDU MEYDANIMIZ

Yine geldi aşk elçisi yine doldu meydanımız

Yine teferrüc-gah sağlı sollu dört yanımız

Yine mahfiller düzüldü yine badyalar kuruldu

Yine kadehler sunuldu esrik oldu bu canımız

Ev içi aşk ile doldu ulu kişi aşık oldu

Canlarımız hayran oldu aşk tahtına binenimiz

Bir nicemiz Leylı oldu bir nicemiz Mecnun oldu

Bir nicemiz Ferhad oldu aşktan haber duyanımız

Meydanımız meydan oldu canlarımız hayran oldu

Her dem arş seyran-gah oldu hazret oldu revanımız

Düşmüş idik ol kaldırdı birliğin bize bildirdi

İçimize aşk doldurdu dürüst oldu imanımız

Sorar isen aşk nerdedir nerde istersen ordadır

Hem gönülde hem candadır hiç kalmadı günahımız

Yunus aşkın vasfın söyler gerçeklere haber eyler

Mahrumların canı göyner aşker'oldu pinhanımız

         :::::::::::::::::::::::::::

GÖZÜM SENİ GÖRMEK İÇİN ELİM SANA ERMEK İÇİN

Gözüm seni görmek için elim sana ermek için

Bu gün canım yolda kodum yarın seni bulmak için

Bu gün canım yolda koyam yarın ivazın veresin

Arzeyleme uçmağını hiç arzum yok uçmak için

Benim uçmak neme gerek hergiz gönlüm ona bakmaz

İşbu benim zarılığım değildürür bir bağ için

Uçmak uçmağım dediğin mü'minleri yeltediğin

Vardır ola bir kaç huri arzum yoktur uçmak için

Bunda dahı verdin bize ol huriyi çift ü helal

Ondan geçti arzum tamam arzum sana ermek için

Süfılere ver sen onu bana seni gerek seni

Haşa ben terkedem seni şol bir evle çardak için

Yunus hasretdürür sana hasretini göster ona

İzin zulüm değil ise dad eylegil istedi çün

         :::::::::::::::::::::::::

HAK BİR GONÜL VERDİ BANA HA DEMEDEN HAYRAN OLUR

Hak bir gönül verdi bana ha demeden hayran olur

Bir dem gelir şadı olur bir dem gelir giryan olur


Bir dem sansın kış gibi şol zemherı olmuş gibi

Bir dem beşaretten doğar hoş bağ ile bustan olur

Bir dem gelir söyleyemez bir sözü şerheyleyemez

Bir dem dilinden dür döker dertlilere derman olur

Bir dem çıkar arş üzere bir dem iner tahtes-sera

Bir dem sanasın katredir bir dem taşar umman olur

Bir dem cehalette kalır hiç nesneyi bilmez olur

Bir dem dalar hikmetlere Calınus u Lokman olur

Bir dem div olur ya peri viraneler olur yeri

Bir dem uçar Belkıys ile sultan-ı ins ü can olur

Bir dem varır mescidlere yüz sürer orda yerlere

Bir dem vurur deyre girer incil okur rühban olur

Bir dem gelir ısı gibi ölmüşleri diri kılar

Bir dem girer kibr evine Fir'avn ile Haman olur

Bir dem döner Cebrail'e rahmet saçar her mahfile

Bir dem gelir güm-rah olur miskin Yunus hayran olur

           :::::::::::::::::::::::::::

HİÇBiR KİŞİ BİLMEZ BİZİ BİZ NE İŞİN İÇİNDEYİZ

Hiçbir kişi bilmez bizi biz ne işin içindeyiz

Ne hırsımız baydır bizim ne nefsimiz içindeyiz

Bir kimsenin devletine ta'nediben biz gülmeyiz

Ne münkiriz alemlere ne Tersanın haçındayız

Biz bunun neliğin bildik dünyanın nesine kaldık

Arzumuz nefs için değil dünya teferrücündeyiz

Yunus aydır her sulatınım özge şahım vardır benim

Ko dünya altın gümüşün ne bakur u tuncundayız

           :::::::::::::::::::::::::

TAŞTIN YİNE DELİ GÖNÜL SULAR GİBİ ÇAĞLAR MISIN

Taştın yine deli gönül sular gibi çağlar mısın

Aktın yine kanlı yaşım yollarımı bağlar mısın

Nidem elim ermez yare bulunmaz derdime çare

Oldum ilimden avare beni burda eğler misin

Yavıkıldım ben yoldaşı onulmaz bağrımın başı

Gözlerimin kanlı yaşı ırmak olur çağlar mısın

Ben toprak oldum yoluna sen aşırı gözetirsin

Şu karşıma göğüs geren taş bağırlı dağlar mısın

Haramı gibi yoluma arkırı inen karlı dağ

Ben yarimden ayrı düştüm sen yolumu bağlar mısın

Karlı dağların başında salkım salkım olan bulut

Saçın çözüp benim için yaşın yaşın ağlar mısın

Esridi Yunus'un canı yoldayım illerim hanı

Yunus düştü gördü seni sayrı mısın sağlar mısın

           ::::::::::::::::::::::::

ACEP ŞU YERDE VAR M'OLA ŞÖYLE GARİP BENCİLEYİN

Acep şu yerde var m'ola şöyle garip bencileyin

Bağrı başlı gözü yaşlı şöyle garip bencileyin

Gezerim Rum ile Şam'ı Yukarı İller'i kamu

Çok istedim bulamadım şöyle garip bencileyin

Kimseler garip olmasın hasret oduna yanmasın

Hocam kimseler olmasın şöyle garip bencileyin

Söyler dilim ağlar gözüm gariplere göyner özüm

Meğer ki gökte yıldızım şöyle garip bencileyin

Nice bu derd ile yanam ecel ere bir gün ölem

Meğer ki sinimde bulam şöyle garip bencileyin

Bir garip ölmüş diyeler üç günden sonra duyalar

Soğuk su ile yuyalar şöyle garip bencileyin

Hey Emre'm Yunus biçare bulunmaz derdine çare

Var imdi gez şardan şara şöyle garip bencileyin

           :::::::::::::::::::::::::

BEN YÜRÜRÜM YANA YANA AŞK BOYADI BENİ KANA

Ben yürürüm yana yana aşk boyadı beni kana

Ne akilem ne divane gel gör beni aşk neyledi

Geh eserim yeller gibi geh tozarım yollar gibi

Geh akarım seller gibi gel gör beni aşk neyledi

Akar sulayın çağlarım dertli ciğerlerim dağlarım

Şeyhim anıben ağrılarım gel gör beni aşk neyledi

Ya elim ol kaldır beni ya vaslına erdir beni

Çok ağladım güldür beni gel gör beni aşk neyledi

Ben yürürüm ilden ile şeyh sorarım dilden dile

Gurbette halim kim bile gel gör beni aşk neyledi

Mecnun oluban yürürüm ol yari düşte görürüm

Uyanıp melul olurum gel gör beni aşk neyledi

Miskin Yunus bıçareyim baştan ayağa yareyim

Dost elinde avareyim gel gör beni aşk neyledi

             ::::::::::::::::::::

SENSİN BENİM CANIM CANI SENSİZ KARARIM YOKDURUR

Sensin benim canım canı sensiz kararım yokdurur

Uçmakta sen olmaz isen vallah nazarım yokdurur

Baksam seni görür gözüm söyler isem sensin sözüm

Seni gözetmekten gayri yeğrek şikarım yokdurur

Çün ben beni unutmuşum şöyle ki sana gitmişim

Ne kalde ne halde isem bir dem kararım yokdurur

Eğer beni Circis'leyin yetmiş kez öldürür isen

Dönem geri sana varam zira ki arım yokdurur

Yunus dahi aşık sana gösterir didarın ona

Yarim daha sensin benim ayrık nigarım yokdurur

             ::::::::::::::::::::

CANLAR CANINI BULDUM BU CANIM YAĞMA OLSUN

Canlar canını buldum bu canım yağma olsun

Assı ziyandan geçtim dükkanım yağma olsun

Ben benliğimden geçtim gözüm hicabın açtım

Dost vaslına eriştim günahım yağma olsun

İkilikten usandım birlik hanına kandım

Derdi şarabın içtim dermanım yağma olsun

Varlık çün sefer kıldı dost andan bize geldi

Viran gönül nur doldu cihanım yağma olsun

Geçtim bitmez sağınçtan usandım yaz u kıştan

Bustanlar başın buldum bustanım yağma olsun

Yunus ne hoş demişsin bal u şeker yemişsin

Ballar balını buldum kovanım yağma olsun

           ::::::::::::::::::::::

OL DOST BİZE GELMEZ İSE BEN DOSTA GERİ VARAYIN

Ol dost bize gelmez ise ben dosta geri varayın

Çekeyim cevr ü cefayı dost yüzün görüvereyin

Sermaye bir avuç toprak onu dahı aldı bu aşk

Ne sermaye var ne dükkan pazara neye varayın

Kurulmuştur dost dükkanı dost içine girmiş gezer

Günahım çok gönlüm sızar ben dosta çok yalvarayın

Gönlüm aydır dost benimdir gözüm aydır dost benimdir

Gönlüm aydır göze sabret bir dem haberin sorayın

Hak nazar kıldığı cana bir göz ile bakmak gerek

Onu kim nazar kıla ben onu nice yereyin

Taptuk'un aydır Yunus'a bu aşk Hakk'a erse gerek

Kamulardan ol yücedir ben ona nice varayın

TÜRKÜLERİMİZ

BAĞLAMA

FOLKLOR

ŞAİRLER

OZANLAR

MAKALELER

RÖPORTAJLAR

USTALARA SAYGI

MAKALELER / Türk Halk Şiiri Antolojisi Yunus Emre